Một thông tin đáng chú ý đối với sản xuất nông nghiệp được công bố ngày 17/09/2026: các đơn vị quản lý thủy lợi tại Đồng bằng sông Cửu Long đã bắt đầu triển khai phương án ứng phó hạn hán và xâm nhập mặn cho mùa khô 2026–2027, trong bối cảnh nguồn nước về đồng bằng được dự báo ở mức thấp và El Niño tiếp tục tác động mạnh.

Sáng 17/09 tại Rạch Giá, An Giang, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam cùng các cơ quan chuyên môn và đại diện An Giang, Cà Mau, Cần Thơ đã bàn kế hoạch vận hành các công trình thủy lợi trong mùa khô tới. Đây là hoạt động chuẩn bị diễn ra từ tháng 9, không có nghĩa xâm nhập mặn nghiêm trọng đang xảy ra tại thời điểm hiện tại.

Nguồn nước mùa khô được dự báo thấp

Theo nhận định được công bố tại hội nghị, lượng nước từ thượng nguồn về ĐBSCL trong mùa khô 2026–2027 có khả năng thuộc nhóm năm thấp. El Niño có thể làm giảm lượng mưa, tăng nhiệt độ và bốc hơi, trong khi nhu cầu sử dụng nước vào mùa khô tăng lên.

Xâm nhập mặn được dự báo có thể bắt đầu xuất hiện từ cuối tháng 12/2026, sau đó tăng cao trong các tháng 2, 3 và 4/2027. Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam đang xây dựng hai kịch bản nguồn nước: một kịch bản khả thi có diễn biến tương tự năm 2016 và một kịch bản rủi ro cao gần với giai đoạn 2019–2020.

Đối với vùng ven Biển Tây và hệ thống Cái Lớn – Cái Bé, trong kịch bản bất lợi, xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ tháng 2 và kéo dài đến hết tháng 5/2027. Đây là kịch bản dự báo, không phải khẳng định chắc chắn diễn biến mùa khô tới.

Hơn 447.000 ha được bảo vệ bởi hệ thống công trình đầu mối

Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam hiện quản lý 5 công trình đầu mối lớn gồm cống Cái Lớn, Cái Bé, âu thuyền Xẻo Rô, cống âu thuyền Ninh Quới và cống Vũng Liêm.

Hệ thống này phục vụ kiểm soát mặn – ngọt, tiêu thoát lũ, sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và dân sinh trên diện tích hơn 447.000 ha.

Một điểm đáng chú ý là mạng lưới hiện có 42 trạm quan trắc tự động kết nối hệ thống SCADA, cung cấp dữ liệu về mực nước, độ mặn và chất lượng nước. Các thông tin này sẽ được kết hợp với dự báo khí tượng thủy văn, thủy triều và nhu cầu sản xuất để quyết định thời điểm đóng, mở cửa van.

Điều đó cho thấy công tác chống hạn – mặn đang dần chuyển từ phản ứng khi tình trạng thiếu nước xảy ra sang điều hành chủ động dựa trên dữ liệu và dự báo.

Vì sao thông tin từ tháng 9 lại quan trọng với nhà nông?

Đối với người trồng lúa, cây ăn quả và các vùng sản xuất cần nguồn nước ngọt ổn định, hạn – mặn là rủi ro cần chuẩn bị từ trước mùa khô.

Cục Khí tượng Thủy văn đã xác nhận El Niño 2026–2027 hình thành từ cuối tháng 6/2026. Trong bản tin công bố ngày 24/07, cơ quan này cảnh báo Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và ĐBSCL là những khu vực cần được ưu tiên theo dõi.

Ngày 17/09, tại Tuần lễ ngành Nước Việt Nam 2026, các chuyên gia tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ cách ứng phó sau khi hạn hán, thiếu nước hay xâm nhập mặn xảy ra sang quản trị rủi ro dựa trên dự báo, dữ liệu thời gian thực và các kịch bản vận hành linh hoạt.

Vì vậy, đối với vùng sản xuất có nguy cơ chịu ảnh hưởng, giai đoạn từ nay đến đầu mùa khô là thời điểm phù hợp để theo dõi lịch thời vụ của cơ quan chuyên môn địa phương, rà soát khả năng trữ nước ngọt, hệ thống tưới – tiêu và cập nhật thường xuyên dự báo nguồn nước.

Việc lấy nước tưới trong thời kỳ xâm nhập mặn cần căn cứ vào số liệu độ mặn thực tế và ngưỡng chịu mặn của từng cây trồng, thay vì dựa đơn thuần vào kinh nghiệm của các năm trước. Cục Khí tượng Thủy văn cũng khuyến cáo nông dân vùng có nguy cơ xâm nhập mặn kiểm tra độ mặn trước khi tưới và theo dõi các bản tin dự báo xâm nhập mặn định kỳ.

Một bài toán khác tại vùng lúa – tôm

Công tác điều tiết nước tại ĐBSCL không đơn giản là đóng cống để ngăn toàn bộ nước mặn.

Tại Cà Mau và các vùng sản xuất lúa – tôm, hệ thống thủy lợi phải đồng thời đáp ứng nhu cầu giữ nước ngọt cho sản xuất và dân sinh nhưng vẫn lấy nước mặn vào những thời điểm phù hợp cho nuôi trồng thủy sản. Vì vậy, các công trình sẽ được vận hành dựa trên thủy triều, độ mặn, nguồn nước và lịch thời vụ của từng tiểu vùng.

Đây cũng là lý do việc phối hợp nguồn nước giữa An Giang, Cà Mau, Cần Thơ và các đơn vị quản lý công trình được đặt ra từ trước khi mùa khô bắt đầu.

Góc nhìn Ngọc Lâm

Thông tin đáng chú ý lần này không phải là một đợt hạn – mặn đã xảy ra, mà là tín hiệu cảnh báo sớm cho vụ sản xuất sắp tới.

Nếu dự báo El Niño và nguồn nước thấp tiếp tục duy trì, quyết định về lịch xuống giống, cơ cấu cây trồng, thời điểm lấy nước và khả năng dự trữ nước sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất trong những tháng đầu năm 2027.

Với nhà nông, theo dõi dự báo nguồn nước từ sớm có thể hữu ích hơn nhiều so với chờ đến khi nước mặn đã vào sâu mới xử lý. Với hợp tác xã và doanh nghiệp vùng nguyên liệu, dữ liệu về nguồn nước, độ mặn và lịch thời vụ cũng nên được xem như một phần của kế hoạch sản xuất mùa khô.

Nguồn bài viết gốc:
Báo Nông nghiệp và Môi trường – Vận hành công trình thủy lợi ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô
Cục Khí tượng Thủy văn – El Niño 2026–2027 đã hình thành
Cục Khí tượng Thủy văn – Ngành nước chuyển sang quản trị rủi ro chủ động

Ghi chú kiểm chứng: Hội nghị về phương án vận hành thủy lợi diễn ra sáng 17/09/2026; thông tin được kiểm tra và tổng hợp cho bản tin ngày 18/09/2026. Các mốc từ tháng 12/2026 đến tháng 5/2027 trong bài là dự báo/kịch bản, không phải tình trạng xâm nhập mặn đã xảy ra. Các số liệu dự báo cần tiếp tục được cập nhật khi cơ quan chuyên môn phát hành bản tin mới.